GEÇİM ŞARTLARI GÖLGESİNDE BÖLGESEL ASGARİ ÜCRET

Asgari ücrete ara zam tartışmalarıyla birlikte yeniden gündeme gelen bölgesel asgari ücret uygulaması vatandaşları ikiye böldü. Sokağın nabzını tutan ETV vatandaşlara mikrofon uzattı. Vatandaşlar artan kira ve yaşam maliyetleri karşısında geçim sıkıntısı yaşadıklarını belirtirken, bölgesel ücret sisteminin faydalı olacağını savunanlar kadar eşitsizlik yaratacağını öne sürenler de oldu.

Yaşam maliyetlerinin yüksek olduğu şehirlerde daha yüksek, giderlerin düşük olduğu bölgelerde ise farklı asgari ücret uygulanmasını öngören bölgesel asgari ücret sistemi yeniden gündeme geldi. Geçmiş yıllarda da Türkiye'de farklı dönemlerde uygulanan ancak eşitlik ilkesi ve sosyal güvenlik dengeleri gözetilerek tek tip sisteme geçilen model, işçi ve işveren kesimlerinin yanı sıra kamuoyunda da tartışılıyor. BÖLGESEL ASGARİ ÜCRET NEDİR? Bölgesel asgari ücret, yaşam maliyetlerinin yüksek olduğu şehirlerde daha yüksek, yaşam giderlerinin görece düşük olduğu bölgelerde ise daha düşük asgari ücret uygulanmasını öngören bir sistem olarak tanımlanıyor. Geçmiş yıllarda da benzer çalışmalar yapılmasına rağmen uygulamanın yaygınlaştırılmasına yönelik herhangi bir adım atılmadı. TÜRKİYE'DE DAHA ÖNCE UYGULANDI Bölgesel asgari ücret modeli; şehirlerin kira, gıda, ulaşım ve genel yaşam maliyetleri dikkate alınarak farklı ücret tarifelerinin uygulanmasını öngörüyor. Türkiye'de söz konusu model 1951, 1967, 1969 ve 1973 yıllarında bazı illerde ve sektörlerde denendi. Ancak şehirler arasında ortaya çıkan yüksek gelir farkları ve anayasal eşitlik ilkeleri doğrultusunda uygulama sonlandırılarak ülke genelinde tek tip asgari ücret sistemine geçildi. Dünyada Portekiz, Çin ve Japonya gibi ülkeler ile eyalet sistemine sahip devletlerde bölgesel ücret modelleri kullanılsa da Türkiye'nin sosyal güvenlik yapısı nedeniyle sistemin entegrasyonunda zorluklar yaşanabileceği belirtiliyor. ETV MİKROFON UZATTI Manisa sokaklarında ETV’nin mikrofon uzattığı vatandaşların büyük bölümü bölgesel asgari ücret fikrine karşı çıktı. Uygulamanın toplumsal dayanışmayı zedeleyeceğini belirten Özgür Keskin, farklı ücretlerin insanları ötekileştireceğini ve etnik ayrışmalara zemin hazırlayabileceğini dile getirdi. Benzer şekilde Elvan Erol ve Metin Ekinci de insanca yaşam standartlarının her bölgede eşit olması gerektiğini, Batı illerindeki yüksek kiralara karşı çözümün bölgesel ücret değil, genel alım gücünün artırılması olduğunu ifade etti. İÇ GÖÇÜ ARTIRABİLECEĞİ BELİRTİLİYOR Bölgesel ücret sisteminin hayata geçirilmesi durumunda karşılaşılacak teknik zorluklar uzman değerlendirmelerine yansıyor. Düşük ücret belirlenen illerden yüksek ücretli büyükşehirlere doğru iç göçün hızlanabileceği ve bu durumun doğu illerinde nitelikli iş gücü krizine yol açabileceği öngörülüyor. Ayrıca düşük ücretli bölgelerde prim ödemelerinin de azalması sebebiyle uzun vadede Sosyal Güvenlik Kurumu gelirlerinin olumsuz etkileneceği ve emekli aylıklarında düşüş yaşanacağı değerlendiriliyor. ETV SOKAĞIN NABZINI TUTTU ETV’nin mikrofon uzattığı Celal Demir “Bu ücretle geçinebilir mi? Senin 200 liran oldu 20 lira yani. Asgari ücretle nasıl geçineceksin yani? Bir kira olmuş 30 bin lira en düşüğü. Asgari ücret, emekli maaşı 20 bin lira. Adam yani kirayı mı ödesin? Kendisine ne alsın emekli? Emekli terlikle geziyor, kendine çorap alamıyor. Bölgesel asgari ücret olsa çok iyi olur. Burada kira 30 bin lira, örneğin İstanbul'da 50 bin lira. Tabii ki yani farklı olması lazım. Olması çok iyi.” diye konuştu. “BÖLGESEL ASGARİ ÜCRET UYGULAMASI ÇOK YANLIŞ” Şahin Cengiz ise “Geçinemezler. Çünkü en düşük devlet memuru sanırım onun 2-3 katı daha fazla. 60 bin liradan başlıyor. Enflasyon düşsün, vatandaşın alım gücü artsın, insanımız rahatlasın biraz ekonomik olarak. Bölgesel asgari ücret uygulaması yanlış. Çok sıkıntı olur. Zaten bölgesel farklılıklarımız çok fazla. Daha düzgün, daha ciddi ekonomik politikalarla uygulanması lazım. Vatandaş tasarruf ediyor da, devletin başından başlaması lazım.” ifadelerini kullandı. “FARKLI ÜCRET İNSANLARI ÖTEKİLEŞTİRİR” Özgür Keskin de “Maalesef maaşın kiraya eşit olduğu bir dönemde geçinemez. Maaş artık kira. Nefes alamıyorsun ki. Bölgesel asgari ücret uygulaması uygulanmamalı. Çünkü etnik milliyetçiliğe yol açar. Aynı toplumun içerisinde farklı insanlara farklı ücret verirsen insanları ötekileştirir, onun için olmaz. Onun için sıkıntılı yani. Sen Türk, sen Alevi, sen Çerkez dersen veya sen Doğu, sen Güneydoğulu dersen o insanı ayrıştırırsın, vatanı bölersin. Ülkeyi bölersin.” görüşünü paylaştı. “BEN AZ HARCAYAYIM O ÇOK HARCASIN” Elvan Erol “Geçinmez. Geçinemez. Bir de ev kirası veriyorsa mümkün değil. Yaşlılar için, gençler için, herkes için mümkünü yok. Bölgesel asgari ücret bana çok mantıklı gelmiyor. İnsan her yerde insan değil mi? Standartları aynı. Bir fark var mı sizce? Ben bunu ilk defa duydum. Büyük eşitsizlik bence. İnsan insandır. Herkesin kendine göre bir harcaması var. Hepimiz insanız. Eşit olmalı bence.” diye konuştu. “MANTIKSIZ OLUR, HER YERDE EŞİT OLMALI” Metin Ekinci “28 bin ne Allah aşkına. 100 bin lira bile yetmez insana. Tıraş 500 lira. Her hafta bir kere tıraş olsan ayvayı yedin. Bak karşıda kiralık ev var. 50 bin lira kira istiyormuş. Günün şartları bu. Telefon faturası 3 bin, 5 bin. Ayakkabılar 10 bin. Mantıksız olur bence. Her yerde eşit olmalı. Sonuçta giderler hesaplanınca 40 bin ise her yerde 40 bin olmalı. Doğudaki de harcıyor. Batıdaki de harcıyor.” dedi. “OLUR NİYE OLMASIN?” Fatma Nuran Yıldırım “Olur niye olmasın? Şimdi doğuyla burayı mukayese etmeyeceğiz. Gerçi doğudakiler bizlerden daha lüks içinde yaşıyorlar. Biz hep adımlarımızı dikkatli atmaya çalışıyoruz. Yani yapabileceksek biz alıyoruz veya gidiyoruz. Yapamayacaksak biz bunu yapamıyoruz diyoruz. Bizlere göre alım güçleri daha fazla onların.” ifadelerini kullandı. “KENTTEKİLER AZ YESİN KÖYDEKİLER ÇOK YESİN” Gürsel Sarıcalıoğlu “Yetmez. Günün şartlarına göre 28 bin lira ev kirası yok. Karşılığında 28 bin lirayla geçineceksin. Ne yiyeceksin ne içeceksin. Şimdi oradaki insan değil mi? Onlar yemek yemeyecek mi? Onlar geçinmeyecek mi? Ne farkı var ki bölgenin? O zaman köyle kentleri de karşılaştır. Kenttekiler az yesin köydekiler çok yesin mi oluyor? Sorun asgari ücretin az olması. Türkiye'nin geri gitmesi asgari ücret açısından. Daha önce bir asgari ücret karşılığında 3’te 1’iyle ev kirası verip 3'te 2'siyle geçinebiliyordun. Ama şimdi asgari ücret tek ev kirasına yetiyor.” dedi. “ASGARİ ÜCRETİN ARTMASI LAZIM” Tuğba Demir ise şunları söyledi “Asgari ücret 28 bin lira yeterli değil tabii. Nasıl geçinebiliriz? Evimizin kirası 20 bin lira. Dükkân kirası 50 bin lira, 75 bin lira. Benim eşim bir de emekli. Bir de asgari ücretle çalıştığımızı düşün. Nasıl yeter? Yetmez. O yüzden asgari ücretin artması lazım. Doğuda yaşayanlar zaten güzel yaşıyorlar. Doğunun her şeyi çok güzel. Yaşam kaliteleri de bize göre daha güzel.” Muhabir: HÜSEYİN GÜNTAÇ FÖMLU