Mart Ayı, tüm dünyada “Çikolata Kisti Hastalığı (Endometriozis) farkındalık ayı olarak kabul edilmektedir. Peki nedir bu “Çikolata Kisti Hastalığı (Endometriozis)” Bu yazımızda farkındalığımızı artırmak için, tam da Mart 2026 olması sebebiyle bu İLGİNÇ HASTALIK konusunu kısa soru ve cevaplarla anlatmaya çalışacağız. Prof. Dr. Ümit İnceboz ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) NEDİR? Çikolata kisti hastalığı (Endometriozis), rahim iç tabakasında bulunması gereken hücrelerin rahim dışına yerleşmesiyle oluşan, özellikle şiddetli adet ağrısı, kanama düzensizlikleri ile giden, kronik (uzun süreli, süreğen) bir hastalıktır. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) NEDEN İSMİNDE “ÇİKOLATA” VAR? Eğer yumurtalıklarda çikolata kisti (Endometriozis) oluşmuşsa, içerisinde beklemiş kan yoğunlaşır ve kahverengi rengini alır. Bu eski kanın yoğun görüntüsü erimiş çikolataya benzediği için bu kistlere çikolata kisti adı verilmiştir. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) KANSER MİDİR? Hayır, çikolata kisti kanser değildir ama adeta kanser gibi büyüme, yayılma, tekrar etme özelliklerine sahiptir. Bazı şüpheli durumlarda düzenli takip edilmesi gerekebilir. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) SIK MIDIR? Üreme çağındaki kadınlarda, her 10 kadından birinde görülmektedir. Hatta bazı durumlarda örneğin hamile kalmakta zorluk yaşayanlarda 10 kadından 4’ünde görülebilmektedir. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) NEDEN OLUR? Hastalığın neden olduğu hala net bir şekilde bilinmemektedir. Genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi değişiklikleri ve adet kanının tüplerden karın içine geri kaçması gibi faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir. Çoğu zaman birkaç faktör birlikte etkili olur. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) VÜCUDUMUZDA NERELERDE GÖRÜLÜR? Hastalık en sık yumurtalıklarda oluşturduğu çikolata kistleri ile karşımıza çıkmakla beraber, vücudumuzun hemen hemen tüm organlarında görülebilir. İlginç şekilde bağırsaklarda, appendikste, akciğerlerde hatta gözde bile görülebilmektedir. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) KAÇ YAŞINDA GÖRÜLÜR? Genellikle adet görmeye başladıktan sonra ortaya çıkar. En sık 20–40 yaş arası kadınlarda görülür. Ancak bazı kadınlarda menopoz döneminde de saptanabilir. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) SADECE KADINLARDA MI OLUR? Hayır. Her ne kadar bu hastalık genelde “kadın hastalığı” olarak bilinmekle birlikte çok nadiren erkeklerde görüldüğü de tıp dergilerinde bildirilmiş vaka sunumları olarak bilinmektedir. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) NE GİBİ ŞİKAYETLER YAPAR? En sık karşılaştığımız şikayet şiddetli adet ağrısıdır. Bunun dışında devamlı kasık ağrısı, cinsel ilişki sırasında ağrı, tuvalete çıkarken ağrı ve bazen de gebe kalmada zorluk görülebilir. Eğer bu şikayetlerden birkaçına sahipseniz en kısa zamanda bir kadın doğum uzmanına başvurmak çok yerinde olacaktır. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) ERKEN TANI NEDEN ÖNEMLİ? Bu hastalığı ne kadar erken fark edersek o kadar iyi yönetebiliriz. Yapılan araştırmalar tanının 7 yıl kadar gecikebildiğine işaret etmektedir. Buna maalesef “adet sanıcısı” “evlenince” veya “çocuk yapınca” geçer veya “abartıyorsun” gibi söylemler neden olmaktadır. Erken tanı sayesinde ağrıları kontrol altına almak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak mümkün olabilir. Bu da yaşam kalitemizi önemli ölçüde artırır. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) TEDAVİSİ VAR MIDIR? Evet, bu hastalık için farklı tedavi seçenekleri vardır. Tedavi planı hastanın şikayetlerine, yaşına ve gebelik isteğine göre belirlenir. Amacımız ağrıları azaltmak ve hastalığın ilerlemesini kontrol altında tutmaktır. Eğer gebelik arzusu varsa tedavi yönetimi buna uygun şekilde belirlenir. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) İÇİN HANGİ İLAÇLAR KULLANILIR? Bazı hastalarda hormon içeren ilaçlar veya doğum kontrol hapları kullanılabilir. Bu ilaçlar ağrıyı azaltmaya ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yardımcı olabilir, uzun süreli kullanılabilirler. Ancak hangi tedavinin uygun olduğuna mutlaka takip eden hekimle birlikte karar vermek uygun olacaktır. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) İÇİN AMELİYAT ŞART MIDIR? Her zaman ameliyat gerekmez. Bazı durumlarda ilaç tedavisi yeterli olabilir. Ancak büyük kistler, şiddetli ağrı veya gebelik planı olan bazı hastalarda cerrahi tedavi önerilebilir. ÇİKOLATA KİST HASTALIĞI (ENDOMETRİOZİS) BENDE VAR MI VE NE YAPMALIYIM? Eğer adet dönemleri çok ağrılı geçiyorsa, sürekli kasık ağrısı şikayeti varsa veya kanama sorunları varsa bir kadın doğum uzmanına başvurmak iyi bir adım olabilir. Özellikle genç kızlarda bu şikayetler göz ardı edilmemelidir. Erken tanı ve doğru tedavi ile bu hastalığı kontrol altına almak mümkündür. Çikolata Kisti hastalığı önemli, kronik (uzun soluklu) yaşam kalitesi her açıdan bozabilen bir hastalıktır. Farkındalığımızın artması erken tanı şansımızı getirir. *** Bu konu ile Endometriozis&Adenomyozis Derneği’nin (https://www.endometriozis.org/ ve @endoadenoorgtr) bilimsel bilgileri takip edebilir sorularınızı bizlere ulaştırabilirsiniz. Hepinize sağlıklı günler dileklerimizle…   Op. Dr. Begüm Ertan…begmertan@hotmail.com Prof. Dr. Ümit İnceboz…umit.inceboz@gmail.com